Redactioneel

Uit voorzorg

Spreekwoorden en zegswijzen vormen volgens taalkundigen de ziel van een cultuurgemeenschap. Het zijn gestolde, niet zelden onbetwistbare wijsheden die gewoonlijk van generatie op generatie zijn overgedragen. 'Voorkomen is beter dan genezen', is er zo een. Geen speld tussen te krijgen, nietwaar? Hoewel, stel dat je door de ene ziekte te voorkomen een andere veroorzaakt. Sommige preventieve medicijnen hebben zulke akelige bijwerkingen dat de patiënt er uiteindelijk weinig mee opschiet. Werkt het in het dagelijks leven ook zo?

Veel oplossingen voor maatschappelijke kwesties zijn gebaseerd op een bestuurlijke versie van het hierboven genoemde spreekwoord: het voorzorgsprincipe. Dit beginsel vormt de basis van tal van beleidsmaatregelen en regels, zowel van de overheid als van ondernemingen. Zaken die slecht zijn voor de volksgezondheid of verkeersveiligheid worden ontmoedigd of ronduit verboden, zoals roken op de werkplek of rijden onder invloed. Mensen mogen niet blootgesteld worden aan te hoge concentraties gevaarlijke stoffen, waaronder specifieke chemicaliën, producten en gassen. Ook een belangrijk deel van het milieubeleid is gebaseerd op het voorzorgsprincipe; we willen voorkómen dat er straks problemen ontstaan; daarom nemen we nu maatregelen om emissies van bepaalde stoffen te verminderen.

Daar is op zich weinig tegen in te brengen. Toch is toepassing van het voorzorgsprincipe vaak uiterst moeilijk. De Nederlandse staatssecretaris van Milieu, Pieter van Geel, wil het gebruik van roetfilters in dieselauto's eerder verplicht stellen dan de Europese Unie. Doel: verbetering van de luchtkwaliteit in bepaalde dichtbevolkte, stedelijke gebieden, waar nu volgens onderzoekers per jaar duizenden mensen prematuur overlijden, doordat er zich teveel roetdeeltjes (fijn stof) in de atmosfeer bevinden. Hij kreeg veel bijval vanuit de samenleving én nul op het rekest van de Europese Commissie, omdat deze maatregel verstorend zou werken op de gemeenschappelijke markt die de EU immers is.

Wie er gelijk heeft, doet er in dit verband niet zoveel toe. Beide partijen hebben een punt. Dit voorbeeld, dat we zouden kunnen aanvullen met veel andere, laat zien dat toepassing van het voorzorgsprincipe pas zin heeft, als we precies weten wat we willen voorkomen en wat de brede effecten zijn van een voorzorgsmaatregel. Vervolgens dient een evenwichtige beleidskeuze te worden gemaakt die rekening houdt met alle maatschappelijke belangen. Om een ander spreekwoord te gebruiken: Voorzichtigheid is de moeder van de porseleinkast.

Anton Buys