Vlinder strijkt neer in Tenellaplas

Op nog geen 25 kilometer afstand van het Rotterdamse industriegebied ligt een van de soortenrijkste duin gebieden van West-Europa. Aan de ingang van de zogenoemde Duinen van Oostvoorne werd het afgelopen jaar, met steun van ExxonMobil, het nieuwe bezoekerscentrum Tenellaplas gebouwd.

TEKST: MIRJAM DE LEEUW | FOTO'S: KEES STUIP

Vanuit het centrum van Oostvoorne leidt een bochtige smalle weg, omgeven door frisgroene bomen, naar natuurgebied de Duinen van Oostvoorne. De duinen in dit gebied zijn nog jong, ze werden pas ongeveer 800 jaar geleden gevormd. Het gebied omvat bijna 1000 hectare. Dankzij de kalkrijke bodem is het landschap zeer gevarieerd. Naast open droge zandhellingen – zoals we die kennen van de oude duinen – zijn in het gebied ook bossen, vochtige duinvalleien en enkele mooie poelen te vinden. Het natuurgebied heeft een enorme rijkdom aan soorten planten, vogels en andere dieren. Jaarlijks komen er meer dan 100 soorten broedvogels.

Beheer | De Duinen van Oostvoorne worden sinds 1957 beheerd door De Stichting Zuid-Hollands Landschap. De doelstelling van de stichting is bescherming, behoud en ontwikkeling van natuur en landschap in Zuid-Holland. In de Duinen van Oostvoorne bestaat het beheer voornamelijk uit het terugdringen van het bos, het maaien van de vochtige valleien en het onderhouden van de wandelpaden. Hierdoor wordt het natuurlijke karakter van het duingebied zo min mogelijk aangetast. 'We willen de variatie aan planten en dieren zoveel mogelijk in stand houden', licht Jan Alewijn Dijkhuizen, beheerder van het natuurgebied, toe. Dit valt niet altijd mee. Door de aanleg van industrie-eiland de Maasvlakte voor de kust van Voorne kwam het natuurgebied namelijk in de luwte te liggen. De invloed van de zee is afgenomen, waardoor het landschap ruiger wordt. Met de hulp van vrijwilligers zorgt het Zuid-Hollands Landschap ervoor dat oprukkend bos wordt verwijderd. Daarnaast zorgen loslopende Galloway runderen en IJslandse pony's voor dynamiek in de duinen. Op de plekken waar ze grazen, trappen ze de bodem los waardoor weer open zand terugkomt en ook knabbelen ze aan de bomen. Op deze manier houden ze de openheid en de variatie in de duinen in stand.

Natuurherstel | Tenellaplas is een bijzonder natuurherstelproject. 'Vroeger lagen hier tuinderijtjes', vertelt de beheerder. 'Aangezien op de zandgrond niet veel verbouwd kon worden waren de tuintjes voornamelijk in eigendom van arme tuinders'. In de Tweede Wereldoorlog werden op het terrein bunkers gebouwd en bleef van het natuurgebied niet veel over. Na de oorlog, in 1949, liet landschapsarchitect Kees Sipkes in de verwaarloosde om geving een duinpoel graven. Met het opgegraven zand liet hij op de noordelijke oever van de plas een 'instructief plantsoen' aanleggen. In deze heemtuin zijn allerlei soorten planten te vinden die in de duinen groeien.

Bezoekerscentrum | Later bouwde het Zuid-Hollands Landschap een educatief centrum bij de ingang van het natuurgebied. Het inmiddels verouderde pand werd vorig jaar afgebroken en op dezelfde plek werd een nieuw bezoekerscentrum gebouwd. Het moderne, houten gebouw past goed in het duingebied en heeft iets weg van een paviljoen in de vorm van een neergestreken vlinder. Het zwevende terras biedt een prachtig uitzicht over de plas. Het bezoekerscentrum heeft een permanente expositie over het ontstaan van de duinen, de rijkdom aan planten, vogels en andere dieren. Ook is er informatie verkrijgbaar over de wandelmogelijkheden in het duingebied en in andere natuurgebieden en worden er excursies en activiteiten georganiseerd. Voor kinderen zijn er speciale 'doeprogramma's', zoals het koken van soep van zelf verzamelde kruiden. Ook kunnen ze met een rugzak met materiaal op pad en onderweg allerlei opdrachten vervullen zoals de boomhoogte meten, leeftijd raden of blaadjes verzamelen.

Bezoekerscentrum Tenellaplas is vernoemd naar
het pionierplantje Anagallis tenella (Teer guichelheil).
Dit plantje vestigde zich als een van de eerste plantjes
op de oever van de plas toen deze werd gegraven.

Vrijwilligers en donaties | Het Zuid-Hollands Landschap heeft ruim 25 medewerkers. Daarnaast dragen zo'n 120 vrijwilligers met grote regelmaat hun steentje bij aan de instandhouding en uitbreiding van de natuur- en cultuurhistorische waarden in Zuid-Holland. Verschillende werkgroepen doen onderzoek naar (de aanwezigheid van) bepaalde planten- of diersoorten in het natuurgebied. Dit levert veel interessante gegevens voor het bezoekerscentrum op. Als particuliere stichting is het Zuid- Hollands Landschap aangewezen op de steun van de donateurs, overheid, fondsen, instellingen, en bedrijven. 'Voor de bouw van het eerste bezoekerscentrum werd ook sponsorgeld uit het bedrijfsleven verzameld', meldt Jan Alewijn Dijkhuizen, 'maar dat was toen nog heel bijzonder. Destijds was het als het ware de groenen tegen de grijzen. In de loop der tijd is dat echter veranderd en we hebben elkaar nu juist nodig. De industrie hecht belang aan natuurprojecten. Veel werknemers in Europoort wonen hier en bedrijven willen graag een bijdrage leveren aan de leefomgeving van hun medewerkers.' De samenwerking tussen de Stichting en de sponsors werpt vruchten af. Vlakbij een van de grootste industriegebieden van Europa is een natuur ontstaan die zich moeiteloos kan meten met de natuur in rustiger en schoner gelegen gebieden.